این بخش چه میگوید؟
این بخش شرطهای کار کردن اتباع خارجی در ایران را تعیین میکند.
قاعدهٔ پایه در ماده ۱۲۰ آمده و دو شرط دارد که هر دو لازم است:
| شرط | توضیح |
|---|---|
| روادید با حق کار مشخص | ویزای عادی یا توریستی کافی نیست |
| پروانهٔ کار | صادره از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی |
سیاست حاکم بر صدور پروانه در ماده ۱۲۱ روشن است و اولویت با نیروی کار ایرانی است: پروانه فقط وقتی صادر میشود که نیروی ایرانیِ آمادهبهکار با تخصص مشابه وجود نداشته باشد، و از تخصص تبعهٔ خارجی باید برای آموزش و جایگزینی بعدی افراد ایرانی استفاده شود.
سه گروه از این قاعده مستثنا هستند (تبصرهٔ ماده ۱۲۰): مأموران دیپلماتیک و کنسولی، کارکنان سازمان ملل، و خبرنگاران خارجی.
اتباع بیگانه نمیتوانند در ایران مشغول به کار شوند مگر آنکه اولا دارای روادید با حق کار مشخص بوده و ثانیا مطابق قوانین و آییننامههای مربوطه، پروانه کار دریافت دارند.
تبصره — اتباع بیگانه ذیل مشمول مقررات ماده ۱۲۰ نمیباشند: الف – اتباع بیگانهای که منحصرا در خدمت ماموریتهای دیپلماتیک و کنسولی هستند با تایید وزارت امور خارجه. ب – کارکنان و کارشناسان سازمان ملل متحد و سازمانهای وابسته به آنها با تایید وزارت امور خارجه. ج – خبرنگاران خبرگزاریها و مطبوعات خارجی به شرط معامله متقابل و تائید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
به زبان ساده
کار کردن تبعهٔ خارجی در ایران دو شرط همزمان دارد:
۱. روادید با حق کار مشخص؛ ۲. پروانهٔ کار.
سه گروه معافاند: مأموران دیپلماتیک و کنسولی، کارکنان و کارشناسان سازمان ملل، و خبرنگاران خارجی (این یکی به شرط معاملهٔ متقابل).
ماده 121 — شرایط صدور پروانهٔ کار
اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با رعایت شرایط ذیل در مورد صدور روادید با حق کار مشخص برای اتباع بیگانه موافقت و پروانه کار صادر خواهد کرد: الف (اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸) مطابق اطلاعات موجود در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در میان اتباع ایرانی آماده به کار افراد داوطلب واجد تحصیلات و تخصص مشابه وجود نداشته باشد. ب – تبعه بیگانه دارای اطلاعات و تخصص کافی برای اشتغال به کار مورد نظر باشد. ج – از تخصص تبعه بیگانه برای آموزش و جایگزینی بعدی افراد ایرانی استفاده شود.
تبصره (اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸) احراز شرایط مندرج در این ماده با هیات فنی اشتغال است. ضوابط مربوط به تعداد اعضاء و شرایط انتخاب آنها و نحوه تشکیل جلسات هیات، به موجب آییننامهای خواهد بود که با پیشنهاد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به تصویب هیات وزیران میرسد.
به زبان ساده
سه شرط صدور پروانهٔ کار، که همگی از یک منطق میآیند — حمایت از نیروی کار ایرانی:
| بند | شرط |
|---|---|
| الف | نیروی ایرانیِ آمادهبهکار با تحصیلات و تخصص مشابه وجود نداشته باشد |
| ب | تبعهٔ خارجی واقعاً تخصص کافی داشته باشد |
| ج | از تخصص او برای آموزش و جایگزینی بعدی ایرانیها استفاده شود |
احراز این شرایط با هیأت فنی اشتغال است، نه با کارفرما.
نکتهٔ کاربردی
بند «ج» نکتهٔ سیاستگذارانهٔ مهمی دارد: اشتغال تبعهٔ خارجی باید موقت و انتقالدهندهٔ دانش باشد، نه جایگزین دائمی نیروی داخلی.
ماده 122 — گروههای دارای تسهیل
اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی میتواند نسبت به صدور، تمدید و تجدید پروانه کار افراد ذیل اقدام نماید: الف – تبعه بیگانهای که حداقل ده سال مداوم در ایران اقامت داشته باشد. ب – تبعه بیگانهای که دارای همسر ایرانی باشد. ج – مهاجرین کشورهای بیگانه خصوصا کشورهای اسلامی و پناهندگان سیاسی به شرط داشتن کارت معتبر مهاجرت و یا پناهندگی و پس از موافقت کتبی وزارتخانههای کشور و امور خارجه.
به زبان ساده
سه گروه که پروانهٔ کارشان بدون گذر از شرطهای سختگیرانهٔ ماده ۱۲۱ قابل صدور است:
| بند | چه کسی |
|---|---|
| الف | تبعهٔ خارجی با ده سال اقامت مداوم در ایران |
| ب | تبعهٔ خارجی دارای همسر ایرانی |
| ج | مهاجران و پناهندگان سیاسی با کارت معتبر، و با موافقت کتبی وزارت کشور و امور خارجه |
ماده 123 — معافیت از حق پروانه
اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی میتواند در صورت ضرورت و یا به عنوان معامله متقابل اتباع بعضی از دول و یا افراد بدون تابعیت را (مشروط بر آنکه وضعیت آنان ارادی نباشد) پس از تائید وزارت امور خارجه و تصویب هیأت وزیران از پرداخت حق صدور، حق تمدید و یا حق تجدید پروانه کار معاف نماید.
به زبان ساده
امکان معافیت از هزینهٔ پروانهٔ کار برای اتباع برخی کشورها یا افراد بدون تابعیت.
قید مهم دربارهٔ افراد بدون تابعیت: بیتابعیتی آنها باید ارادی نباشد — یعنی خودشان تابعیتشان را رها نکرده باشند.
پروانه کار با رعایت مواد این قانون حداکثر برای مدت یک سال صادر یا تمدید و یا تجدید میشود.
به زبان ساده
اعتبار پروانهٔ کار: حداکثر یک سال — چه در صدور، چه در تمدید و چه در تجدید.
ماده 125 — تکالیف هنگام قطع رابطهٔ کاری
اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸در مواردی که به هر عنوان رابطه استخدامی تبعه بیگانه با کارفرما قطع میشود کارفرما مکلف است ظرف پانزده روز، مراتب را به وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کند. تبعه بیگانه نیز مکلف است ظرف پانزده روز پروانه کار خود را در برابر اخذ رسید، به وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تسلیم نماید. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در صورت لزوم اخراج تبعه بیگانه را از مراجع ذیصلاح درخواست میکند.
به زبان ساده
وقتی رابطهٔ کاری تبعهٔ خارجی قطع شود، دو تکلیف پانزدهروزه ایجاد میشود:
| چه کسی | تکلیف | مهلت |
|---|---|---|
| کارفرما | اعلام قطع رابطه به وزارت کار | ۱۵ روز |
| تبعهٔ خارجی | تسلیم پروانهٔ کار در برابر رسید | ۱۵ روز |
نکتهٔ کاربردی
«در برابر اخذ رسید» را جدی بگیرید: رسید، سند اثبات انجام تکلیف قانونی در موعد است.
ماده 126 — پروانهٔ کار موقت
اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸در مواردی که مصلحت صنایع کشور اشتغال فوری تبعه بیگانه را به طور استثنایی ایجاب کند، وزیر مربوطه مراتب را به وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام مینماید و با موافقت وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای تبعه بیگانه، پروانه کار موقت بدون رعایت تشریفات مربوط به صدور روادید با حق کار مشخص، صادر خواهد شد.
تبصره — مدت اعتبار پروانه کار موقت حداکثر سه ماه است و تمدید آن مستلزم تایید هیأت فنی اشتغال اتباع بیگانه خواهد بود.
به زبان ساده
مسیر فوری و استثنایی: وقتی مصلحت صنایع کشور اشتغال فوری یک تبعهٔ خارجی را ایجاب کند، پروانهٔ کار موقت بدون تشریفات روادید صادر میشود.
اما این مسیر مهار شده است: اعتبار آن حداکثر سه ماه است و تمدیدش نیاز به تأیید هیأت فنی اشتغال دارد.
ماده 127 — کارشناسان بیگانه مورد نیاز دولت
اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸شرایط استخدامی کارشناسان و متخصصین فنی بیگانه مورد نیاز دولت با در نظر گرفتن تابعیت و مدت خدمت و میزان مزد آنان و با توجه به نیروی کارشناس داخلی، پس از بررسی و اعلام نظر وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان امور اداری و استخدامی کشور، با تصویب مجلس شورای اسلامی خواهد بود. پروانه کار جهت استخدام کارشناسان خارجی، در هر مورد پس از تصویب مجلس شورای اسلامی از طرف وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی صادر خواهد شد.
به زبان ساده
برای کارشناسان خارجی مورد نیاز دولت، سطح تصمیمگیری بالاتر میرود: شرایط استخدام و صدور پروانه، تصویب مجلس شورای اسلامی را لازم دارد.
ماده 128 — استعلام پیش از قرارداد
اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸کارفرمایان مکلفند قبل از اقدام به عقد هر گونه قراردادی که موجب استخدام کارشناسان بیگانه میشود، نظر وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی را در مورد امکان اجازه اشتغال تبعه بیگانه استعلام نمایند.
به زبان ساده
استعلام پیش از قرارداد: کارفرما باید قبل از بستن قراردادی که به استخدام کارشناس خارجی میانجامد، از وزارت کار بپرسد که آیا اشتغال او اصلاً مجاز است یا نه.
هشدار
ترتیب کار مهم است: اول استعلام، بعد قرارداد. قرارداد بستن و بعد دنبال مجوز رفتن، ریسک بیاعتباری قرارداد را به دوش کارفرما میگذارد.
ماده 129 — آییننامههای اجرایی
اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸آییننامههای اجرایی مربوط به اشتغال اتباع بیگانه از جمله نحوه صدور، تمدید، تجدید و لغو پروانه کار و نیز شرایط انتخاب اعضاء هیأت فنی اشتغال اتباع بیگانه مذکور در ماده ۱۲۱ این قانون، با پیشنهاد وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.
به زبان ساده
جزئیات اجرایی — نحوهٔ صدور، تمدید، تجدید و لغو پروانهٔ کار، و ترکیب هیأت فنی اشتغال — در آییننامهٔ مصوب هیأت وزیران میآید.