آیین‌نامه — ماشین‌آلات و تجهیزات 60 ماده

آیین‌نامه حفاظتی ماشین‌های سنگ‌زنی

به استناد مواد ۸۵ و ۹۱ قانون کار؛ تصویب شورای عالی حفاظت فنی در جلسهٔ ۱۳۸۶/۸/۱۶؛ تصویب وزیر کار و امور اجتماعی در تاریخ ۱۳۸۷/۵/۲۱

این بخش چه می‌گوید؟

قواعد ایمنی ماشین‌های سنگ‌زنی (سنگ سمباده، سنگ برش، سنگ‌ساب و سنگ پرداخت): نصب توسط اشخاص ذی‌صلاح، اتصال به ارت، سرپوش حفاظتی و تهویهٔ موضعی، نصب صحیح سنگ، سرعت مجاز و وسایل حفاظت فردی. این آیین‌نامه جایگزین آیین‌نامهٔ حفاظتی ماشین سنگ سمباده شده است.

بسمه تعالی

هدف: هدف از تدوین این آیین نامه به روز رسانی و تطبیق مواد آن با شرایط روز صنایع و ایمن سازی محیط کارگاه ها به منظور پیشگیری از حوادث منجر به صدمات جانی و خسارات مالی می باشد.

فصل اول – تعاریف

سنگ سمباده: سنگ سمباده از ذرات خاک سمباده تشکیل شده است که به وسیله ماده معدنی آلی یا صنعتی بهم چسبیده و قطعه یا قرص متراکمی را تشکیل می‌دهد که به‌وسیله موتور محرکی به گردش درمی‌آید.

سنگ برش: از یک قرص فولادی ساده یا آجدار تشکیل گردیده و برای برش، شیار درآوردن، جاسازی یا کام درآوردن بکار می‌رود.

سنگ بغل ساب: قرصی است که روی سطح خارجی آن سمباده چسبانیده شده است و روی محور قائم یا افقی نصب گردیده و به وسیله موتور محرکی به گردش در می‌آید و برای سمباده زدن یا صیقل دادن سطح فلزات یا مواد دیگر فقط از سطح آجدار آن استفاده می‌شود.

سنگ ساب: سنگ ساب از قرص یا استوانه فلزی تشکیل شده که به وسیله موتور به گردش در می‌آید و روی سطح خارجی آن قطعات کوارتز طبیعی یا مصنوعی نصب گردیده و برای سایدن اجسام سخت از قبیل شیشه و آیینه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

سنگ پرداخت: سنگ پرداخت عبارت از قرصی است که به وسیله موتور به حرکت درآمده و تمام یا قسمتی از آن، از پارچه – نمد – چرم – کاغذ – چوب یا مواد مشابه دیگر می‌باشد و روی کناره‌های بعضی از انواع آن خاک سمباده نرم می‌چسبانند که برای پرداخت ظریف فلزات یا مواد دیگر بکار می‌رود.

سنگ صیقل: از تعدادی قرص نمدی یا پارچه‌ای تشکیل شده که به وسیله موتور به حرکت درآمده و با استفاده از پودر سمباده بسیار نرم برای صیقل دادن بسیار ظریف سطح فلزات یا سایر مواد بکار می‌رود.

بشکه پرداخت: عبارت از استوانه ای فلزیست که دارای حرکت دورانی یا گهواره‌ای بوده و روی پایه‌ای نصب شده و حرکت آن به‌وسیله موتور تأمین می‌گردد، قطعات کوچک ریخته‌گری یا سایر قطعات را به همراه مواد ساینده (با خاک سمباده یا بدون آن) در داخل بشکه ریخته و با به حرکت در آوردن دستگاه آنها را پرداخت یا تمیز می‌کند.

نوار صیقل: تسمه قابل انعطافی است که با خاک سمباده نرم روکش شده و به‌وسیله موتور به حرکت در می‌آید و برای صیقل دادن سطح فلزات یا سایر مواد بکار می‌رود.

سمباده چوب: قرص یا استوانه یا تسمه ای است به وسیله موتور به حرکت درمی‌آید و سطوح خارجی آن از کاغذ سمباده یا مواد ساییده دیگر پوشانیده شده و برای سمباده زدن یا پرداخت چوب بکار می‌رود.

فصل دوم – اصول نصب

دستگاه های سنگ سمباده رومیزی باید در ارتفاع مناسبی نصب شوند تا در هنگام کار، بدن در شرایط ارگونومیکی مناسب قرار گیرد.

انواع دستگاه های سنگ سمباده باید مطابق آیین نامه اتصال به زمین به سیستم ارتینگ موثر مجهز شوند.

سطح زمین پیرامون دستگاه های سنگ سمباده ثابت باید کاملا صاف و عاری از زوائد و پستی و بلندی باشد.

قبل از بستن سنگ به دستگاه باید بازدید دقیقی بعمل آورد تا از سالم بودن سنگ اطمینان حاصل شود و استفاده از سنگ های معیوب و شکسته تحت هر عنوان ممنوع می باشد.

بدنه و پایه ماشین‌های سمباده، پرداخت و صیقل باید محکم و غیرقابل انعطاف باشد، به‌طوری‌که بتواند وزن قطعات مختلف مانند قرص سنگ، تکیه‌گاه کار، قطعه کار و غیره را تحمل کند و در مقابل لرزش‌های حاصله کاملاً مقاوم باشد.

در دستگاه های سمباده، صیقل و یا پرداخت باید سرپوش‌های حفاظتی مناسبی نصب شود که متصل به دستگاه مکنده و تهویه موضعی باشد تا بتواند مستقیماً ذرات غبار و برادههای حاصله را از محل تولید خارج نماید.

کلیه ماشین های سنگ سمباده به‌استثنای ماشین های مخصوص توتراشی باید دارای حفاظ مؤثر در مقابل خطرات ناشی از شکستن و پرتاب ذرات سنگ باشد.

باید ازحفاظ سنگ سمباده های ثابت به عنوان محفظه تهویه موضعی استفاده شود و این حفاظ بایدانتهای محور سنگ، مهره‌ها و قسمت‌های برآمده و گوشه‌های طرفین سنگ را بطور کامل بپوشاند.

سرپوش حفاظتی دستگاه سنگ‌سمباده باید قابلیت تنظیم فاصله با لبه سنگ را داشته باشد بنحوی که با کم شدن قطر سنگ همواره فاصله مذکور کمتر از ۶ میلی متر باقی بماند.

سرپوش حفاظتی سنگ سمباده باید متناسب با سطوح سنگ باشد وکلیه اجزاء آن از مقاومت مناسب برخوردار باشد.

جهت دنده های پیچ و مهره دوطرف سنگ سمباده در روی محور باید به گونه ای باشد که مهره‌های طرفین سنگ در جهت گردش سنگ محکم شود.

دستگاه های سنگ سمباده باید دارای تکیه‌گاهی کاملا محکم و با استقامت کافی بوده که تا حد امکان نزدیک به لبه سنگ نصب شود، بنحوی که هیچوقت فاصله تکیه‌گاه تا سنگ از ۳ میلیمتر تجاوز ننماید.

باید کمی بالاتر از قطرسنگ حفاظ شفاف مخصوصی بر روی انواع دستگاه های سنگ نصب گردد تا کارگری که مشغول کار با سنگ می‌باشد از آسیب پرتاب ذرات سنگ مصون بماند.

کلیه سنگ های سمباده باید دارای سرپوش حفاظتی مناسب و محکمی باشند تا از تماس اشخاص با سنگ در حال گردش ممانعت بعمل آورد.

حفاظ ماشین های سمباده نصب شده بر روی میز باید تمام قسمت های صفحه دربالا و زیر میز و محور را در بر گیرد و فاصله بین صفحه سمباده و لبه میز نباید از ۳ میلیمتر تجاوز کند.

ماشین‌های سنگ برش که قطر سنگ و برد کارشان از ۲۵ سانتیمتر بیشتر باشد، باید علاوه بر سرپوش حفاظتی که روی سنگ نصب می شود، دارای حفاظ قفسی شکل باشند که از شبکه‌های ضخیم و محکم ساخته شده اند.

محورکلیه سنگ های پرداخت باید طوری حفاظ گذاری شده باشد که همواره در صورت نصب بودن یا نبودن سنگ از تماس افراد با محور ممانعت بعمل آورد.

برای سنگ سمباده‌هایی که استفاده از مایعات خنک‌کننده در آنها ضرورت دارد باید سرپوش حفاظتی طوری ساخته و نصب گردد که مسیر جریان و حرکت مایع در داخل آن به خوبی انجام گیرد.

واشرهای طرفین سنگ سمباده باید دارای قطر یکسان باشند تا سطوح آن که با سنگ تماس دارند، در موقع محکم شدن، در تمام سطوح با سنگ تماس یکسان داشته باشد.

سنگ های سمباده با قطر ۱۶ سانتیمتر یا بیشتر که فاقد سرپوش حفاظتی می باشند را باید بین دو واشر حفاظتی از نوع مخروطی نصب کرد.

سرپوش حفاظتی سنگ های بغل ساب باید سطح سنگ را بطور کامل احاطه کند و بغل آن فقط به اندازه سطح کارگیر مورد نیاز، باز باشد.

در مواقعی که از دو سنگ بغل ساب در یک دستگاه استفاده می‌شود، سرپوش حفاظتی باید کاملا تمام قرص هر دو سنگ سمباده و محفظه مخصوص سمباده زدن را محصور کند.

سنگ های بغل‌ساب باید مجهز به سرپوش حفاظتی باشند که علاوه بر محل اتصال محور با سنگ، دور سنگ را نیز تا حد ممکن بپوشاند.

واشرهایی که برای فشردن صفحات فرچه به هم بکار می روند، نباید کمتر از ۱/۳ قطر فرچه بوده و باید معیارهای کارخانه سازنده کاملا رعایت گردد.

کلیه دستگاه های سمباده که از برس های سیمی برای نظافت و یا پرداخت سطح قطعه کاراستفاده می نمایند، باید به حفاظی مجهز شوند که از خطرات احتمالی پرتاب شدن سیم های فلزی شکسته شده جلوگیری بعمل آورد.

فصل سوم – اصول نگهداری و بهره برداری

محل نگهداری سنگ های سمباده باید به گونه ای باشد که از وارد آمدن ضربه، تماس آب و نفوذ رطوبت به آن ممانعت بعمل آید.

نحوه حمل سنگ باید به گونه ای باشد که از وارد آمدن ضربه، فشار، ارتعاش و دیگر مواردی که احتمال تخریب سنگ وجود دارد، محافظت نماید.

سرعت سنگ ها باید کاملا واضح و خوانا روی سنگ نوشته شده باشد و بکار بردن سنگ هایی که سرعت مجاز روی آنها نوشته نشده ممنوع است.

قرص سنگ باید بر اساس دستورالعملی که کارخانه سازنده تعیین می نماید، بر روی انواع مختلف ماشین های سنگ سمباده نصب گردد.

برای جلوگیری از شکستن انواع مختلف سنگ های سمباده نباید آنها را با ضربه یا فشار روی محور خود سوار نمود و یا دارای لقی زیاد باشند.

سرعت محیطی سنگ ساب نباید از حدود تعیین شده در زیر تجاوز کند:

الف – برای سنگ ساب سخت از ۱۷/۵ متر در ثانیه

ب – برای سنگ ساب نرم از ۱۵ متر در ثانیه

در موقع تعمیر ویا اصلاح سطح سنگ ساب باید از وسایل مکش مؤثر استفاده کرد به نحوی که غبار حاصله کاملا از محیط کار خارج شود.

سنگ های سمباده بشقابی، استوانه‌ای، لقمه‌ای و دیگر انواع آن باید به‌وسیله سرپوش‌هایی کاملا محفوظ شده و یا به‌وسیله طوق‌حفاظتی پوشیده شوند.

در دستگاه های سنگ سمباده با گیره مغناطیسی باید قبل از تماس سنگ با قطعه کار از عملکردکامل گیره مغناطیسی اطمینان حاصل گردد. ضمنا برداشتن قطعه کار منوط به دور نمودن و توقف کامل قرص سنگ سمباده می باشد.

نباید هیچ قسمت از سنگ سمباده‌هایی که با ریزش آب خنک می‌شوند در داخل آب قرار گیرد.

فصل چهارم – سایر موارد

کلیه کارگران باید در زمان کار با ماشین های سنگ زنی ازلباس کار، عینک ایمنی، ماسک، شیلد صورت، گوشی حفاظتی و دستکش ایمنی، مطابق با آیین نامه وسایل حفاظت فردی و متناسب با نوع کار استفاده نمایند.

به زبان ساده

کارگر سنگ‌زن باید با توجه به نوع کار از لباس کار، عینک ایمنی، ماسک، شیلد صورت، گوشی حفاظتی و دستکش ایمنی استفاده کند.

کلیه سنگ های سمباده معیوب و یا شکسته باید بنحوی امحا و از محیط کارگاه خارج شوند تا استفاده مجدد از آنها امکان پذیر نباشد.

اطراف بشکه های پرداخت با حرکت گردشی یا حرکت گهوارهای (رفت و آمد) که برای پاک کردن و پرداخت نمودن اجسام بکار می‌رود، باید حفاظ گذاری شود تا در موقعیکه دستگاه در حال حرکت است از تماس اشخاص با بشکه گردنده ممانعت بعمل آید.

دریچه های بشکه های پرداخت باید مجهز به حفاظی باشند که از باز شدن دریچه در حین کار، ممانعت بعمل آورد.

در ورودی حفاظ محصور کننده اطراف بشکه پرداخت باید متصل به فرمانی باشد که در موقع عملکرد بشکه این در قابل باز شدن نبوده و همچنین تا موقعی که در باز است امکان بکار انداختن بشکه وجود نداشته باشد.

بشکه پرداخت باید دارای ترمز موثری باشد تا در موقع بارگیری ویا خالی کردن بار ازحرکت اضافی بشکه ممانعت بعمل آورد.

این آیین نامه مشتمل بر چهار فصل و شصت ماده به استناد مواد ۸۵ و ۹۱ قانون کار جمهوری اسلامی ایران، در جلسه پنجاه و هشتم شورای عالی حفاظت فنی درتاریخ ۱۳۸۶/۸/۱۶ به تصویب رسید و پس از تصویب وزیر کار و امور اجتماعی در مورخ ۱۳۸۷/۵/۲۱ جایگزین آیین نامه حفاظتی ماشین سنگ سمباده می شود.

آیین‌نامه‌های مرتبط

مواد مرتبط از قانون کار