این بخش چه میگوید؟
این بخش دو خط قرمز سنی میکشد و بین آنها یک وضعیت حمایتشده تعریف میکند:
- زیر ۱۵ سال — کار کردن مطلقاً ممنوع (ماده ۷۹)؛
- ۱۵ تا ۱۸ سال — «کارگر نوجوان»، با حمایتهای ویژه (مواد ۸۰ تا ۸۳)؛
- زیر ۱۸ سال — ممنوع در مشاغلی که برای سلامتی یا اخلاق زیانآورند (ماده ۸۴).
حمایتهای کارگر نوجوان سهگانه است: نظارت پزشکی مستمر (۸۰ و ۸۱)، ساعت کار کمتر (۸۲)، و ممنوعیت کارهای سنگین، شبانه و اضافی (۸۳).
به کار گماردن افراد کمتر از ۱۵ سال تمام ممنوع است.
به زبان ساده
حداقل سن کار: ۱۵ سال تمام. به کار گرفتن کسی که کمتر از این سن دارد، ممنوع است.
این یک ممنوعیت مطلق است و با رضایت خود فرد یا والدینش هم برداشته نمیشود.
نکته
ضمانت اجرای این ممنوعیت در فصل یازدهم (جرائم و مجازاتها) آمده است؛ نقض آن صرفاً یک تخلف اداری نیست.
کارگری که سنش بین ۱۵ تا ۱۸ سال تمام باشد، کارگر نوجوان نامیده میشود و در بدو استخدام باید توسط سازمان تامین اجتماعی مورد آزمایشهای پزشکی قرار گیرد.
به زبان ساده
تعریف: کارگر نوجوان = ۱۵ تا ۱۸ سال تمام.
و یک تکلیف در همان ابتدا: آزمایشهای پزشکی در بدو استخدام توسط سازمان تأمین اجتماعی.
آزمایشهای پزشکی کارگر نوجوان، حداقل باید سالی یکبار تجدید شود و مدارک مربوط در پرونده استخدامی وی ضبط گردد. پزشک درباره تناسب نوع کار با توانایی کارگر نوجوان اظهارنظر میکند و چنانچه کار مربوط را نامناسب بداند کارفرما مکلف است در حدود امکانات خود شغل کارگر را تغییر دهد.
به زبان ساده
نظارت پزشکی، یکبار در ابتدا کافی نیست:
- سالی دستکم یکبار تجدید میشود؛
- مدارک در پروندهٔ استخدامی ضبط میشود؛
- پزشک دربارهٔ تناسب کار با توان نوجوان اظهارنظر میکند؛
- و اگر کار را نامناسب بداند، کارفرما مکلف است شغل او را تغییر دهد — در حدود امکاناتش.
ساعات کار روزانه کارگر نوجوان، نیم ساعت کمتر از ساعات کار معمولی کارگران است. ترتیب استفاده از این امتیاز با توافق کارگر و کارفرما تعیین خواهد شد.
به زبان ساده
کارگر نوجوان روزانه نیم ساعت کمتر از بقیه کار میکند.
ترتیب استفاده از این نیم ساعت — ابتدای شیفت، انتهای آن یا در میانه — با توافق کارگر و کارفرما تعیین میشود.
نکتهٔ کاربردی
این نیم ساعت کاهش ساعت کار است، نه کاهش مزد؛ متن ماده آن را «امتیاز» مینامد و هیچ اشارهای به کسر حقوق ندارد.
ارجاع هر نوع کار اضافی و انجام کار در شب و نیز ارجاع کارهای سخت و زیانآور و خطرناک و حمل بار با دست، بیش از حد مجاز و بدون استفاده از وسایل مکانیکی برای کارگر نوجوان ممنوع است.
به زبان ساده
فهرست چیزهایی که برای کارگر نوجوان ممنوع است:
- هر نوع کار اضافی (اضافهکاری)؛
- کار در شب؛
- کارهای سخت و زیانآور و خطرناک؛
- حمل بار با دست بیش از حد مجاز و بدون وسایل مکانیکی.
هشدار
این ممنوعیتها با رضایت نوجوان یا والدین او برداشته نمیشوند؛ هدفشان حفاظت از سلامت و رشد اوست، نه حمایت از یک منفعت قابل صرفنظر.
ماده 84 — حداقل سن ۱۸ سال در مشاغل زیانآور
اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸در مشاغل و کارهایی که به علت ماهیت آن یا شرایطی که کار در آن انجام میشود برای سلامتی یا اخلاق کارآموزان و نوجوانان زیانآور است، حداقل سن کار ۱۸ سال تمام خواهد بود. تشخیص این امر با وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است.
به زبان ساده
برای دستهٔ خاصی از مشاغل، حداقل سن از ۱۵ به ۱۸ سال تمام بالا میرود: کارهایی که به دلیل ماهیت یا شرایطشان، برای سلامتی یا اخلاق کارآموزان و نوجوانان زیانآورند.
تشخیص اینکه کدام مشاغل در این دستهاند، با وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است.
نکته
توجه کنید که این ماده «کارآموزان» را هم در کنار نوجوانان نام میبرد — یعنی عنوان کارآموزی، راهی برای دور زدن این محدودیت سنی نیست.