آیین‌نامه حفاظتی حمل دستی بار

هدف: هدف از تدوین این آیین نامه ایمن‌سازی محیط کار و صیانت از نیروی انسانی و منابع مادی و پیشگیری از حوادث و بیماریهای ناشی از کار و ارتقاء سطح بهره وری در کلیه کارگاههائی که حمل دستی بار و فرایندهای مرتبط با آن که به هر نحو ممکن انجام می گیرد می باشد .

دامنه شمول: این آیین نامه در کلیه کارگاههای مشمول ماده ۸۵ قانون کار جمهوری اسلامی ایران لازم الاجراست.

فصل اول: تعاریف

حمل دستی بار: انتقال و جابجائی بار توسط دست و دیگر بخش های بدن که همراه بالا بردن ،پایین آوردن ،کشیدن ،هل دادن،نگه داشتن ، ،چرخاندن و یا ترکیبی از موارد فوق می باشد .

ارگونومی: علم اصلاح وبهینه سازی محیط،مشاغل وتجهیزات به گونه ای که متناسب با محدودیت ها و قابلیت های انسان باشد .

بار متعارف: باری است که با توجه به شکل ،اندازه ،ابعاد ،نوع ،وزن و درجه حرارت آن ،کارگری که دارای شرایط جسمانی مناسب باشد بتواند آن را به راحتی بلند یا حمل نماید.

بار سنگین: باری است که وزن آن از حد مجاز بیشتر می باشد.

ایستگاه کار: محلی است که کارگر در آن به کمک تجهیزات و وسایل کار به فعالیت مربوط به خود مشغول است

فیزیولوژی کار: شاخه ای از علم ارگونومی است که در آن قابلیت و توانمند ی افراد در انجام فعالیت های جسمانی سنجیده می شود.

بارهای بد دست: بارهایی هستند که مچ دست برای نگهداشتن آن می بایست تا ۹۰ درجه خم شود و یا به دست خوب جفت نمی شوند و دارای جای دست مناسب نیستند و یا بارهایی که لبه های سخت و تیز ویا بزرگ دارند و یا بارهایی که از طریق کیسه های نرم از وسط خم می شوند.

کارگر نوجوان: کارگری است که سنش مطابق قانون کار بین ۱۵تا ۱۸ سال تمام باشد.

فصل دوم : مقررات عمومی

فصل سوم : مقررات اختصاصی

فصل چهارم : مقررات متفرقه

این آیین نامه مشتمل بر ۴ فصل و ۱۸ ماده و۷ تبصره به استناد مواد ۸۵ و ۹۱ قانون کار جمهوری اسلامی ایران در جلسه مورخ ۱۳۸۸/۱۰/۲۸ شورایعالی حفاظت فنی تدوین و در تاریخ ۱۳۸۹/۳/۵ به تصویب وزیر کار و امور اجتماعی رسیده است.

بدیهی است از زمان لازم الاجرا شدن آن ،آیین نامه مربوط به حمل بار با دست و بدون استفاده از وسایل مکانیکی برای کارگران زن و نوجوانان موضوع مواد ۷۵ و ۸۳ قانون کار که در تاریخ ۷۰/۱/۱۱ به تصویب وزیر کار و امور اجتماعی رسیده ،فاقد اعتبار می باشد.

ضمائم

جدول ۱ — میزان حداکثر نیروی مجاز توصیه شده در مورد کشیدن و هل دادن بار در راستای افقی

جدول ۲ — محدوده های بالایی توصیه شده نیرو در مورد کشیدن و هل دادن بار در راستای عمودی

ضمیمه شماره ۳ — ظرفیت کار جسمانی (PWC)

حداکثر میزان مصرف انرژی است که فرد می تواند با این میزان مصرف انرژی به انجام فعالیت های شغلی ۸ ساعته خود پرداخته و دچار صدمات جسمانی نگردد.

PWC (ظرفیت کار جسمانی) از طریق فرمول زیر به دست می آید:

PWC = ((log 5700 − log t) ÷ 3.1) × AC = ((3.8 − log t) ÷ 3.1) × AC

در فرمول فوق t زمان فعالیت بر حسب دقیقه می باشد.

AC = حداکثر قابلیت هر فرد در مصرف اکسیژن می باشد که تحت عنوان توان هوازی شناخته می شود و بر حسب لیتر در دقیقه بیان می شود،

برای تعیین AC مراحل زیر را طی می کنیم:

با دادن مقدار کار مشخص به فرد از طریق یکی از روش ها از جمله تست دوچرخه ارگومتر ،تست نوار نقاله یا تست پله ،نتایج ضربان قلب (HR) و حجم اکسیژن مصرفی (VO2) را در چهار مرحله قرائت میکنیم و سپس با استفاده از مختصات بدست آمده رابطه خطی بین ضربان قلب و میزان اکسیژن مصرفی بدست می آید و سپس ماکزیمم ضربان قلب فرد را از طریق فرمول زیر بدست می آوریم:

ماکزیمم HR = 210 − (0.63 × سن)

حال با جایگذاری مقدار ماکزیمم ضربان قلب در فرمول خط فوق مقدار AC بدست می آید.

PWC : Physical Work Capacity

ضمیمه شماره ۴ — روش محاسباتی جهت تجزیه و تحلیل عمل بلند کردن بار

۱) وزن شیء مورد نظر را یادداشت کنید: وزن بار بلند شده بر حسب کیلوگرم.

۲) یکی از عدد های موجود در مستطیل های زیر را که با موقعیت دست فرد در زمانیکه وی شروع به بلند کردن یا پایین آوردن اشیاء (بار) می کند ،مطابقت دارد را انتخاب نمایید. (این ضمیمه شامل شکلی است که بدن انسان و عدد هر مستطیل را برحسب ارتفاع دست — بالای شانه، کمر تا شانه، زانو تا کمر، زیر زانو — و فاصلهٔ افقی دست از بدن (بر حسب سانتیمتر) نشان می‌دهد. مقادیر عددی آن شکل در این متن بازنویسی نشده است؛ برای مقادیر دقیق به نسخهٔ رسمی آیین‌نامه مراجعه کنید.)

۳) عددی که با دفعاتی که فرد در هر دقیقه بار را بلند می کند مطابقت دارد را در نظر گرفته و با توجه به عددی که نشان دهنده ساعت هایی است که فرد در طول روز صرف بلند کردن (بار) می کند ،عدد کلی را از روی جدول انتخاب کنید. توجه: برای بلند کردن کمتر از یکبار در هر ۵ دقیقه عدد ۱ را در نظر بگیرید.

۴) اگر فرد بیش از ۴۵ درجه هنگام بلند کردن (بار) خم شده باشد عدد ۰/۸۵ را انتخاب و در غیر اینصورت عدد ۱/۰ را انتخاب نمایید.

۵) اعدادی که شما در مراحل قبلی انتخاب کرده اید را در جدول زیر قرار دهید: حد مجاز بلند کردن بار = عدد مرحله ۴ × عدد مرحله ۳ × عدد مرحله ۲ (بر حسب کیلوگرم)

۶) آیا وزن بار بلند شده (در مرحله ۱) کمتر از وزن حد مجاز بلند کردن (مرحله ۵) است؟ بلی: خطری وجود ندارد — خیر: خطر وجود دارد.

توجه: اگر شغلی مستلزم بلند کردن بار هایی با وزن های مختلف باشد مراحل ۱ تا ۵ بالا را انجام دهید. ۱- در مرحله دوم بدترین حالت بلند کردن بار را بررسی کنید. سنگین ترین بار بلند شده و عمل بلند کردن بار در بدترین وضعیت بدنی ۲- روش انجام بلند کردن بار که معمولا اجرا می شود را بررسی کنید . در مرحله سوم از فرکانس و مدت زمان برای تمام مراحل بلند کردن (بار) در یک روز کاری استفاده کنید.