فصل 2 — باب دوم — مالیات بر دارایی مواد 44 تا 51

حق تمبر — چک، سفته، برات، بارنامه، قراردادهای بانکی و سهام

حق تمبر چه اسنادی دارد و چقدر است؟ مواد ۴۴ تا ۵۱ قانون مالیات‌های مستقیم: چک، سفته، برات، بارنامه، قراردادهای بانکی، سهام شرکت‌ها، گواهینامه و دانشنامه.

این بخش چه می‌گوید؟

فصل پنجم باب دوم دربارهٔ حق تمبر است: مبلغی که بر روی برگ چک، سفته، برات، بارنامه، قراردادهای بانکی، سهام شرکت‌ها و برخی مدارک رسمی (مثل گواهینامه و دانشنامه) دریافت می‌شود. مبالغ این فصل به ریال و به همان صورتی است که در قانون آمده؛ بعضی از آن‌ها بعدها با قوانین و مصوبات دیگر تغییر کرده‌اند.

سندحق تمبر
برگ چک (هنگام چاپ توسط بانک)۲۰۰ ریال
برات و سفته و نظایر آننیم در هزار مبلغ
سایر اسناد تجاری قابل انتقال، بارنامهٔ دریایی و هوایی۵٬۰۰۰ ریال
بارنامهٔ زمینی و صورت وضعیت مسافری۱٬۰۰۰ ریال
قرارداد و اسناد بانکی ثبت‌نشده در دفتر اسناد رسمی۱۰٬۰۰۰ ریال
سهام و سهم‌الشرکه شرکت‌هانیم در هزار ارزش اسمی

از هر برگ چک که از طرف بانک‌ها چاپ می‌شود در موقع چاپ دویست (۲۰۰) ریال حق تمبر اخذ می‌شود.

به زبان ساده

بانک‌ها هنگام چاپ هر برگ چک ۲۰۰ ریال حق تمبر می‌گیرند.

از اوراق مشروحه زیر نسبت به مبلغ آنها معادل نیم در هزار حق تمبر اخذ می‌شود:

برات، فته طلب (سفته) و نظایر آنها.

تبصره- حق تمبر مقرر در این ماده بابت کمتر از هزار ریال معادل حق تمبر هزار ریال خواهد بود.

به زبان ساده

از برات، سفته و اسناد مشابه، نیم در هزار (۰٫۰۵ درصد) مبلغ سند حق تمبر گرفته می‌شود. برای مبلغ کمتر از هزار ریال هم همان حق تمبر هزار ریال دریافت می‌شود.

از کلیهٔ اسناد تجاری قابل انتقال که در ایران صادر و یا معامله و مورد استفاده قرار داده می‌شود (به استثنای اوراق مذکور در مواد (۴۵) و (۴۸) این قانون) و اسناد کاشف از حقوق مالکیت نسبت به مال‌التجاره از قبیل بارنامهٔ دریایی و هوایی و همچنین اوراق بیمهٔ مال‌التجاره پنج هزار (۵۰۰۰) ریال و بارنامهٔ زمینی و صورت وضعیت مسافری یک هزار (۱۰۰۰) ریال حق تمبر دریافت خواهد شد. مؤسسه‌های حمل و نقل مسئول تنظیم دقیق بارنامه هستند و باید هویت و نشانی صحیح صاحب کالا و سایر اطلاعات مربوط را در آن درج نمایند و نسخ کافی اوراق مذکور را حداقل تا پنج سال از تاریخ صدور نگاهداری کنند.

تبصره- از اوراق و مدارک زیر به شرح مقرر در این تبصره حق تمبر اخذ می‌شود:

۱- از کارت معافیت هر یک از مشمولان که به انحای مختلف از انجام دادن خدمت وظیفه معاف می‌شوند بابت صدور کارت معافیت مذکور مبلغ ده هزار (۱۰،۰۰۰) ریال؛

۲- از هرگونه گواهینامهٔ رانندگی بین‌المللی مبلغ پنجاه هزار (۵۰،۰۰۰) ریال؛

۳- از هر پلاک ترانزیت انواع خودرو و همچنین از شماره‌گذاری هر وسیلهٔ نقلیه که به صورت موقت وارد کشور می‌شود مبلغ دویست هزار (۲۰۰،۰۰۰) ریال؛

۴- از گواهینامهٔ رانندگی انواع خودرو به ازای هر سال مدت اعتبار مبلغ یک هزار (۱۰۰۰) ریال؛

۵- از کارنامه و گواهینامهٔ دانش‌آموزان دوره ابتدایی، راهنمایی و متوسطه مبلغ یک هزار (۱۰۰۰) ریال؛

۶- از دانشنامه و گواهی دانشنامهٔ کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد، دکترا و بالاتر مبلغ ده هزار (۱۰،۰۰۰) ریال؛

۷- از گواهی ارزش تحصیلی دوره‌های ابتدایی، راهنمایی و متوسطه خارجی مبلغ بیست هزار (۲۰،۰۰۰) ریال؛

۸- از گواهی ارزش تحصیلی دوره‌های فنی و حرفه‌ای و دانشگاهی خارجی مبلغ پنجاه هزار (۵۰،۰۰۰) ریال؛

۹- از پروانهٔ مامایی یا مدرک تحصیلی دورهٔ کاردانی و دندانپزشکی تجربی مبلغ بیست هزار (۲۰،۰۰۰) ریال؛

۱۰- از پروانهٔ مشاغل پزشکی، دندانپزشکی، پیراپزشکی، دامپزشکی و داروسازی مبلغ یکصد هزار (۱۰۰،۰۰۰) ریال؛

۱۱- از جواز تأسیس، کارت شناسایی واحدهای تولیدی و معدنی، کارت بازرگانی، پروانهٔ وکالت و کارشناسی و سایر پروانه‌های کسب و کار، بابت صدور، مبلغ یکصد هزار ریال و بابت تجدید آنها مبلغ پنجاه هزار ریال.

به زبان ساده

از سایر اسناد تجاری قابل انتقال و اسناد مالکیت کالا حق تمبر ثابت گرفته می‌شود: بارنامهٔ دریایی و هوایی و بیمه‌نامهٔ کالا ۵٬۰۰۰ ریال؛ بارنامهٔ زمینی و صورت وضعیت مسافری ۱٬۰۰۰ ریال. شرکت‌های حمل‌ونقل باید بارنامه را دقیق (با هویت و نشانی صاحب کالا) تنظیم کنند و نسخه‌های آن را حداقل پنج سال نگه دارند.

تبصرهٔ ماده فهرست مدارکی را می‌آورد که برای صدور، حق تمبر دارند؛ مثل کارت معافیت خدمت وظیفه، گواهینامهٔ بین‌المللی، پلاک ترانزیت، گواهینامهٔ رانندگی (سالانه ۱٬۰۰۰ ریال)، کارنامهٔ تحصیلی، دانشنامه، پروانهٔ مشاغل پزشکی و جواز تأسیس یا کارت بازرگانی.

از کلیهٔ قراردادها و اسناد مشابه آنها به شرح زیر که بین بانک‌ها و مشتریان آنها مبادله یا از طرف مشتریان تعهد می‌شود در صورتی که در دفاتر اسناد رسمی ثبت نشود معادل ده هزار (۱۰،۰۰۰) ریال حق تمبر اخذ می‌شود:

۱- برگ قبول شرایط عمومی حساب جاری؛

۲- قرارداد وام یا اعطای تسهیلات از هر نوع که باشد و نیز اوراق و فرم‌های تعهدآوری که بانک‌ها به نام‌های مختلف در موقع انجام معاملات به امضای مشتریان خود می‌رسانند؛

۳- قراردادهای انواع سپرده‌های سرمایه‌گذاری؛

۴- وکالت‌نامه‌های بانکی که در دفتر بانک تنظیم می‌شود و مشتریان حق امضای خود را به دیگری واگذار می‌نمایند؛

۵- قراردادهای دیگری که بین بانک‌ها و مشتریان منعقد می‌شود و طرفین تعهدات و مسئولیت‌هایی را به عهده می‌گیرند و به امور مذکور در این ماده مرتبط می‌شود؛

۶- ضمانت‌نامه‌های صادره از طرف بانک‌ها؛

۷- تقاضای صدور ضمانت‌نامه در صورتی که تقاضا از طرف بانک قبول شده و ضمانت‌نامه صادر گردد؛

۸- تقاضای گشایش اعتبار اسنادی برای داخله ایران یا برای کشورهای خارج در صورتی که تقاضا از طرف بانک قبول شده و اعتبار اسنادی گشایش یابد.

به زبان ساده

قراردادها و اسناد بین بانک و مشتری، مثل قبول شرایط حساب جاری، وام و تسهیلات، سپردهٔ سرمایه‌گذاری، وکالت‌نامهٔ بانکی، ضمانت‌نامه و گشایش اعتبار اسنادی، اگر در دفتر اسناد رسمی ثبت نشوند ۱۰٬۰۰۰ ریال حق تمبر دارند.

سهام و سهم‌الشرکهٔ کلیهٔ شرکت‌های ایرانی موضوع قانون تجارت به استثنای شرکت‌های تعاونی بر اساس ارزش اسمی (سهام یا سهم‌الشرکه) به قرار نیم در هزار مشمول حق تمبر خواهد بود. کسور صد (۱۰۰) ریال هم صد (۱۰۰) ریال محسوب می‌شود.

تبصره- حق تمبر سهام و سهم‌الشرکهٔ شرکت‌ها باید ظرف دو ماه از تاریخ ثبت قانونی شرکت و در مورد افزایش سرمایه و سهام اضافی از تاریخ ثبت افزایش سرمایه در اداره ثبت شرکت‌ها از طریق ابطال تمبر پرداخت شود. افزایش سرمایه در مورد شرکت‌هایی که قبلاً سرمایهٔ خود را کاهش داده‌اند تا میزانی که حق تمبر آن پرداخت شده است مشمول حق تمبر مجدد نخواهد بود.

به زبان ساده

سهام و سهم‌الشرکهٔ شرکت‌های ایرانی (غیرتعاونی) به‌ازای نیم در هزار ارزش اسمی حق تمبر دارد؛ کسر ۱۰۰ ریال هم ۱۰۰ ریال حساب می‌شود.

حق تمبر باید ظرف دو ماه از ثبت شرکت (یا ثبت افزایش سرمایه) در اداره ثبت شرکت‌ها و با ابطال تمبر پرداخت شود. اگر شرکتی قبلاً سرمایه‌اش را کم کرده باشد، افزایش سرمایه تا سقف مقداری که حق تمبرش را قبلاً داده، حق تمبر دوباره ندارد.

در صورتی که اسناد مشمول حق تمبر موضوع مواد (۴۵)، (۴۶)، (۴۷) و (۴۸) این قانون در ایران صادر شده باشد، صادرکنندگان باید تمبر مقرر را بر روی آنها الصاق و ابطال نمایند و هرگاه اسناد مذکور در خارج از کشور صادر شده باشد، اولین شخصی که اسناد مزبور را متصرف می‌شود باید قبل از هر نوع امضا اعم از ظهرنویسی یا معامله یا قبولی یا پرداخت به ترتیب فوق عمل نماید و در هر صورت کلیهٔ مؤسسات یا اشخاصی که در ایران اسناد مذکور را معامله یا دریافت یا تأدیه می‌نمایند متضامناً مسئول پرداخت حقوق مقرر خواهند بود.

به زبان ساده

اگر سند در ایران صادر شود، صادرکننده باید تمبر را الصاق و ابطال کند. اگر در خارج صادر شده باشد، اولین کسی که سند را در ایران در اختیار می‌گیرد باید پیش از هر امضا (ظهرنویسی، معامله، قبول یا پرداخت) همین کار را بکند. هر مؤسسه یا شخصی هم که در ایران چنین سندی را معامله، دریافت یا پرداخت کند، متضامناً مسئول پرداخت حق تمبر است.

وزارت امور اقتصادی و دارایی مجاز است سفته و برات و بارنامه و اوراق دیگر مشمول حق تمبر را چاپ و در دسترس متقاضیان بگذارد. وزارت امور اقتصادی و دارایی می‌تواند در مواردی که مقتضی بداند به جای الصاق و ابطال تمبر به دریافت حق تمبر در قبال صدور قبض مالیات اکتفا نماید.

به زبان ساده

وزارت اقتصاد می‌تواند سفته، برات، بارنامه و اوراق دیگر را خودش چاپ کند و در اختیار مردم بگذارد. در مواردی هم می‌تواند به‌جای چسباندن تمبر، حق تمبر را با صدور قبض مالیات دریافت کند.

در صورت تخلف از مقررات این فصل متخلف علاوه بر اصل حق تمبر معادل دو برابر آن جریمه خواهد شد.

به زبان ساده

اگر کسی حق تمبر را نپردازد یا مقررات این فصل را رعایت نکند، علاوه بر اصل حق تمبر دو برابر آن هم جریمه می‌شود.

پرسش‌های پرتکرار این بخش