این بخش چه میگوید؟
فصل سوم باب پنجم دربارهٔ مرجع حل اختلاف مالیاتی است: اگر مؤدی به برگ تشخیص اعتراض کند و اداره مالیاتی نپذیرد، پرونده به هیأت حل اختلاف مالیاتی میرود.
مراحل رسیدگی:
- هیأت حل اختلاف مالیاتی (بدوی): سه عضو (نمایندهٔ سازمان مالیاتی، قاضی، نمایندهٔ مؤدی)؛
- هیأت تجدیدنظر: اگر مؤدی یا مأمور مالیاتی ظرف ۲۰ روز از ابلاغ رأی کتباً اعتراض کند؛
- شورای عالی مالیاتی: ظرف یک ماه از ابلاغ رأی قطعی، بهدلیل عدم رعایت قوانین یا نقص رسیدگی (ماده ۲۵۱).
نکتههای مهم:
- مؤدی باید مالیات مورد قبولش را بپردازد و فقط مازاد را اعتراض کند؛
- هزینهٔ رسیدگی ۱٪ تفاوت مالیات در هر مرحلهای که شکایتش رد شود؛
- ماده ۲۵۱ مکرر: برای «غیرعادلانه بودن مالیات»، وزیر اقتصاد میتواند پرونده را به هیأتی سهنفره ارجاع دهد.
مرجع رسیدگی به کلیهٔ اختلافهای مالیاتی جز در مواردی که ضمن مقررات این قانون مرجع دیگری پیشبینی شده هیأت حل اختلاف مالیاتی است. هر هیأت حل اختلاف مالیاتی از سه نفر به شرح زیر تشکیل خواهد شد:
۱- یک نفر نمایندهٔ سازمان امور مالیاتی کشور.
۲- یک نفر قاضی اعم از شاغل یا بازنشسته در صورتی که قاضی بازنشستهٔ واجد شرایطی در شهرستانها یا مراکز استانها وجود نداشته باشد بنا به درخواست سازمان امور مالیاتی کشور رئیس قوهٔ قضائیه یک نفر قاضی شاغل را برای عضویت هیأت معرفی خواهد نمود.
۳- یک نفر نماینده از اتاق بازرگانی و صنایع و معادن جمهوری اسلامی ایران یا اتاق تعاون یا جامعهٔ حسابداران رسمی ایران یا مجامع حرفهای یا تشکلهای صنفی یا شورای اسلامی شهر به انتخاب مؤدی در صورتی که برگ تشخیص مالیات ابلاغ قانونی شده باشد و یا همزمان با تسلیم اعتراض به برگ تشخیص در مهلت قانونی مؤدی انتخاب خود را اعلام ننماید سازمان امور مالیاتی کشور با توجه به نوع فعالیت مؤدی یا موضوع مالیات مورد رسیدگی از بین نمایندگان مزبور یک نفر را انتخاب خواهد کرد.
تبصره ۱- جلسات هیأتهای حل اختلاف مالیاتی با حضور سه نفر رسمی است و رأی هیأتهای مزبور با اکثریت آرا قطعی و لازمالاجرا است ولی نظر اقلیت باید در متن رأی قید گردد.
تبصره ۲- اداره امور هیأتهای حل اختلاف مالیاتی و مسئولیت تشکیل جلسات هیأتها به عهدهٔ سازمان امور مالیاتی کشور میباشد و حقالزحمهٔ اعضای هیأتهای حل اختلاف بر اساس آییننامهای که بنا به پیشنهاد سازمان امور مالیاتی کشور به تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی خواهد رسید از محل اعتباری که به همین منظور در بودجهٔ سازمان مذکور پیشبینی میشود قابل پرداخت خواهد بود.
به زبان ساده
هیأت حل اختلاف مالیاتی مرجع رسیدگی به همهٔ اختلافهای مالیاتی است (مگر جایی که قانون مرجع دیگری گفته باشد). هر هیأت سه عضو دارد:
- نمایندهٔ سازمان امور مالیاتی کشور؛
- یک قاضی (شاغل یا بازنشسته؛ اگر قاضی بازنشستهٔ واجد شرایط نباشد، رئیس قوه قضائیه قاضی شاغل معرفی میکند)؛
- نمایندهٔ مؤدی، به انتخاب مؤدی از میان نمایندگان اتاق بازرگانی، اتاق تعاون، جامعهٔ حسابداران رسمی، مجامع حرفهای، تشکلهای صنفی یا شورای اسلامی شهر. اگر مؤدی همزمان با تسلیم اعتراض انتخاب خود را اعلام نکند و برگ تشخیص قانوناً ابلاغ شده باشد، سازمان مالیاتی یکی از این نمایندگان را (متناسب با نوع فعالیت یا موضوع مالیات) انتخاب میکند.
جلسه با حضور هر سه عضو رسمی است و رأی با اکثریت آرا است (نظر اقلیت در متن رأی نوشته میشود). اداره امور هیأتها و تشکیل جلسات با سازمان امور مالیاتی است و حقالزحمهٔ اعضا طبق آییننامهای از بودجهٔ همین سازمان پرداخت میشود.
نمایندگان سازمان امور مالیاتی کشور عضو هیأت از بین کارمندان سازمان مذکور که دارای حداقل ده سال سابقهٔ خدمت بوده و الاقل شش سال آن را در امور مالیاتی اشتغال داشته و در امر مالیاتی بصیر و مطلع باشند انتخاب خواهند شد.
به زبان ساده
نمایندهٔ سازمان امور مالیاتی در هیأت باید کارمند همین سازمان باشد با حداقل ده سال سابقهٔ خدمت که حداقل شش سال آن در امور مالیاتی بوده و در امر مالیاتی بصیر و مطلع باشد.
وقت رسیدگی هیأت حل اختلاف مالیاتی در مورد هر پرونده جهت حضور مؤدی یا نمایندهٔ مؤدی و نیز اعزام نمایندهٔ اداره امور مالیاتی باید به آنها ابلاغ گردد. فاصلهٔ تاریخ ابلاغ و روز تشکیل جلسهٔ هیأت نباید کمتر از ده روز باشد مگر به درخواست مؤدی و موافقت واحد مربوط.
تبصره- عدم حضور مؤدی یا نمایندهٔ مؤدی و نیز نمایندهٔ اداره امور مالیاتی مربوط مانع از رسیدگی هیأت و صدور رأی نخواهد بود.
به زبان ساده
وقت رسیدگی هیأت باید به مؤدی (یا نمایندهٔ او) و اداره مالیاتی ابلاغ شود و فاصلهٔ ابلاغ تا جلسه نباید کمتر از ده روز باشد (مگر به درخواست مؤدی و موافقت واحد مربوط). غیبت مؤدی یا نمایندهٔ او و نمایندهٔ اداره مالیاتی مانع رسیدگی و صدور رأی نیست.
آراء هیأتهای حل اختلاف مالیاتی بدوی قطعی و لازمالاجراء است مگر این که ظرف مدت بیست روز از تاریخ ابلاغ رأی بر اساس ماده (۲۰۳) این قانون و تبصرههای آن به مؤدی از طرف مأموران مالیاتی مربوط یا مؤدیان مورد اعتراض کتبی قرار گیرد که در این صورت پرونده جهت رسیدگی به هیأت حل اختلاف مالیاتی تجدیدنظر احاله خواهد شد. رأی هیأت حل اختلاف مالیاتی تجدیدنظر قطعی و لازمالاجراء میباشد.
تبصره ۱- مؤدی مالیاتی مکلف است مقدار مالیات مورد قبول را پرداخت و نسبت به مازاد بر آن اعتراض خود را در مدت مقرر تسلیم کند.
تبصره ۲- نمایندگان عضو هیأتهای حل اختلاف مالیاتی نباید قبلاً نسبت به موضوع مطروحه اظهار نظر داشته یا رأی داده باشند.
تبصره ۳- در صورتی که رأی صادرهٔ هیأت بدوی از سوی یکی از طرفین مورد اعتراض تجدیدنظرخواهی قرار گرفته باشد در مرحلهٔ تجدیدنظر فقط به ادعای آن طرف رسیدگی و رأی صادر خواهد شد.
تبصره ۴- آراء قطعی هیأتهای حل اختلاف مالیاتی به استثناء مواردی که رأی هیأت حل اختلاف مالیاتی بدوی با عدم اعتراض مؤدی یا مأمور مالیاتی مربوط قطعیت مییابد برابر مقررات ماده (۲۵۱) این قانون قابل شکایت و رسیدگی در شورای عالی مالیاتی خواهد بود.
تبصره ۵- سازمان امور مالیاتی کشور اجازه دارد شکایت کتبی مؤدیان مالیاتی از آراء هیأتهای حل اختلاف مالیاتی صادره تا تاریخ تصویب این ماده که در مهلت قانونی به مرجع مالیاتی ذیربط تسلیم شده است را یک بار به هیأتهای حل اختلاف مالیاتی تجدیدنظر به منظور رسیدگی و صدور رأی مقتضی احاله نماید.
تبصره ۶- در مواردی که شکایت مؤدیان مالیاتی از آراء هیأتهای بدوی از طرف هیأت حل اختلاف مالیاتی تجدیدنظر رد شود و همچنین شکایت از آراء هیأتهای تجدیدنظر از طرف شعب شورای عالی مالیاتی مردود اعلام شود، برای هر مرحله معادل یک درصد (۱٪) تفاوت مالیات موضوع رأی مورد شکایت و مالیات ابرازی مؤدی در اظهارنامهٔ تسلیمی، هزینهٔ رسیدگی تعلق میگیرد که مؤدی مکلف به پرداخت آن خواهد بود.
به زبان ساده
رأی هیأت بدوی قطعی و لازمالاجراست، مگر اینکه ظرف ۲۰ روز از ابلاغ رأی (طبق ماده ۲۰۳ و تبصرههایش) مأموران مالیاتی مربوط یا مؤدی کتباً اعتراض کنند؛ آنوقت پرونده به هیأت تجدیدنظر میرود و رأی هیأت تجدیدنظر قطعی و لازمالاجراست.
تبصرهها:
- مؤدی باید مالیات مورد قبولش را بپردازد و فقط مازاد را اعتراض کند؛
- نمایندگان عضو هیأت نباید پیشتر دربارهٔ همان موضوع نظر داده یا رأی داده باشند؛
- در تجدیدنظر فقط به ادعای طرفی که تجدیدنظر خواسته رسیدگی میشود؛
- آرای قطعی هیأتها (بهجز آنچه با عدم اعتراض قطعی میشود) طبق ماده ۲۵۱ در شورای عالی مالیاتی قابل شکایت است؛
- سازمان مالیاتی میتواند شکایتهای کتبی تا تاریخ تصویب این ماده را یکبار به هیأت تجدیدنظر احاله کند؛
- اگر تجدیدنظر رد شود (یا شکایت از رأی تجدیدنظر در شورای عالی مردود شود)، برای هر مرحله ۱٪ تفاوت مالیات موضوع رأی و مالیات ابرازی مؤدی هزینهٔ رسیدگی است که مؤدی میپردازد.
رأی هیأت حل اختلاف مالیاتی بایستی متضمن اظهار نظر موجه و مدلل نسبت به اعتراض مؤدی بوده و در صورت اتخاذ تصمیم به تعدیل درآمد مشمول مالیات جهات و دلایل آن توسط هیأت در متن رأی قید شود.
به زبان ساده
رأی هیأت باید دربارهٔ اعتراض مؤدی نظر موجه و مدلل بدهد و اگر درآمد مشمول مالیات را تعدیل میکند، جهات و دلایل آن را در متن رأی بنویسد.
هیأتهای حل اختلاف مالیاتی مکلفاند مأخذ مورد محاسبات مالیات را در متن رأی قید و در صورتی در محاسبه اشتباهی کرده باشند با درخواست مؤدی یا اداره امور مالیاتی مربوط به موضوع رسیدگی و رأی را اصلاح کنند.
به زبان ساده
هیأت باید مأخذ محاسبهٔ مالیات را در متن رأی بنویسد. اگر در محاسبه اشتباه کرده باشد، با درخواست مؤدی یا اداره مالیاتی رسیدگی و رأی را اصلاح میکند.
در مواردی که هیأت حل اختلاف مالیاتی برگ تشخیص مالیات را رد و یا این که تشخیص اداره امور مالیاتی را تعدیل نماید مکلف است نسخهای از رأی خود را به انضمام رونوشت برگ تشخیص مالیات جهت رسیدگی نزد دادستان انتظامی مالیاتی ارسال کند تا در صورت احراز تخلف نسبت به تعقیب متخلف اقدام کند.
به زبان ساده
وقتی هیأت برگ تشخیص را رد یا تشخیص اداره مالیاتی را تعدیل میکند، باید نسخهای از رأی و رونوشت برگ تشخیص را برای دادستان انتظامی مالیاتی بفرستد تا اگر تخلفی دیده شد تعقیب کند.
مؤدی یا اداره امور مالیاتی میتوانند ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ رأی قطعی هیأت حل اختلاف مالیاتی، به استناد عدم رعایت قوانین و مقررات موضوعه یا نقص رسیدگی با اعلام دلایل کافی به شورای عالی مالیاتی شکایت و نقض رأی و تجدید رسیدگی را درخواست کنند.
ماده ۲۵۱ مکرر- در مورد مالیاتهای قطعی موضوع این قانون و مالیاتهای غیرمستقیم که در مرجع دیگری قابل طرح نباشد و به ادعای غیرعادلانه بودن مالیات مستنداً به مدارک و دلایل کافی از طرف مؤدی شکایت و تقاضای تجدید رسیدگی شود وزیر امور اقتصادی و دارایی میتواند پروندهٔ امر را به هیأتی مرکب از سه نفر به انتخاب خود جهت رسیدگی ارجاع نماید. رأی هیأت به اکثریت آرا قطعی و لازمالاجرا میباشد. حکم این ماده نسبت به عملکرد سنوات ۱۳۶۸ تا تاریخ تصویب این اصلاحیه نیز جاری خواهد بود.
به زبان ساده
مؤدی یا اداره مالیاتی میتوانند ظرف یک ماه از ابلاغ رأی قطعی هیأت حل اختلاف به شورای عالی مالیاتی شکایت کنند و نقض رأی و تجدید رسیدگی بخواهند، به دلیل عدم رعایت قوانین و مقررات یا نقص رسیدگی و با ذکر دلایل کافی.
ماده ۲۵۱ مکرر: اگر دربارهٔ مالیاتهای قطعی این قانون و مالیاتهای غیرمستقیم که مرجع دیگری برایش نیست، مؤدی با مدارک و دلایل کافی ادعا کند مالیات غیرعادلانه است و شکایت و درخواست تجدید رسیدگی بدهد، وزیر اقتصاد میتواند پرونده را به هیأتی سهنفره به انتخاب خودش ارجاع دهد. رأی هیأت به اکثریت قطعی و لازمالاجراست. این حکم برای عملکرد سالهای ۱۳۶۸ تا تاریخ تصویب این اصلاحیه هم جاری است.