این بخش چه میگوید؟
فصل سوم باب سوم دربارهٔ مالیات حقوق است، یعنی مالیاتی که بر درآمد کارمندان و کارگران بابت کارشان کسر میشود. قاعدهٔ کلی ساده است:
- بخشی از درآمد سالانه، به اندازهٔ معافیت مالیاتی، مالیات ندارد. رقم آن هر سال در قانون بودجه تعیین میشود (ماده ۸۴)؛
- مازاد بر معافیت تا هفت برابر آن ۱۰ درصد و بیش از آن ۲۰ درصد مالیات دارد (ماده ۸۵)؛
- کارفرما مالیات را هنگام هر پرداخت کسر و تا پایان ماه بعد به اداره مالیاتی میدهد (ماده ۸۶).
بعضی از مزایا اصلاً مالیات ندارند و ماده ۹۱ فهرست آنها را میآورد؛ مثل حقوق بازنشستگی، هزینهٔ سفر، مزایای پایان خدمت، عیدی تا سقف مشخص و هزینهٔ درمان.
درآمدی که شخص حقیقی در خدمت شخص دیگر اعم از حقیقی یا حقوقی در قبال تسلیم نیروی کار خود بابت اشتغال در ایران بر حسب مدت یا کار انجامیافته به طور نقد یا غیرنقد تحصیل میکند مشمول مالیات بر درآمد حقوق است.
تبصره- درآمد حقوقی که در مدت مأموریت خارج از کشور از طرف دولت جمهوری اسلامی ایران یا اشخاص مقیم ایران از منابع ایرانی عاید شخص میشود مشمول مالیات بر درآمد حقوق میباشد.
به زبان ساده
هر کس در ایران برای دیگری کار کند (حقیقی یا حقوقی) و در برابر آن، نقد یا غیرنقد، بر حسب مدت یا کار انجامشده درآمد بگیرد، مشمول مالیات حقوق است. اگر در مأموریت خارج از کشور از دولت ایران یا اشخاص مقیم ایران و از منابع ایرانی حقوق بگیرد هم مشمول است.
درآمد مشمول مالیات حقوق عبارت است از حقوق مقرری یا مزد یا حقوق (اصولی) و مزایای مربوط به شغل اعم از مستمر و یا غیرمستمر قبل از وضع کسور و پس از کسر معافیتهای مقرر در این قانون.
تبصره- درآمد غیرنقدی مشمول مالیات حقوق به شرح زیر تقویم و محاسبه میشود:
الف- مسکن با اثاثیه معادل بیست و پنج درصد (۲۵٪) و بدون اثاثیه بیست درصد (۲۰٪) حقوق و مزایای مستمر نقدی (به استثنای مزایای نقدی معاف موضوع ماده (۹۱) این قانون) در ماه پس از وضع وجوهی که از این بابت از حقوق کارمند کسر میشود؛
ب- اتومبیل اختصاصی با راننده معادل ده درصد (۱۰٪) و بدون راننده معادل پنج درصد (۵٪) حقوق و مزایای مستمر نقدی به استثنای مزایای نقدی معاف موضوع ماده (۹۱) این قانون در ماه پس از کسر وجوهی که از این بابت از حقوق کارمند کسر میشود؛
ج- سایر مزایای غیرنقدی معادل قیمت تمامشده برای پرداختکنندهٔ حقوق.
به زبان ساده
درآمد مشمول مالیات حقوق = حقوق و مزد و همهٔ مزایای شغلی (مستمر یا غیرمستمر) پیش از کسر کسور (بیمه و مانند آن) و پس از کسر معافیتهای قانونی.
مزایای غیرنقدی به این شکل به پول تبدیل میشوند:
| مزیت غیرنقدی | ارزش مشمول مالیات |
|---|---|
| مسکن همراه با اثاثیه | ۲۵٪ حقوق و مزایای مستمر نقدی ماهانه |
| مسکن بدون اثاثیه | ۲۰٪ حقوق و مزایای مستمر نقدی ماهانه |
| اتومبیل اختصاصی با راننده | ۱۰٪ حقوق و مزایای مستمر نقدی ماهانه |
| اتومبیل اختصاصی بدون راننده | ۵٪ حقوق و مزایای مستمر نقدی ماهانه |
| سایر مزایای غیرنقدی | قیمت تمامشده برای پرداختکنندهٔ حقوق |
در مسکن و اتومبیل، اگر کارمند خودش مبلغی بابت آنها میپردازد یا از حقوقش کسر میشود، آن مبلغ از ارزش مشمول مالیات کم میشود.
میزان معافیت مالیات بر درآمد سالانهٔ مشمول مالیات حقوق از یک یا چند منبع، هر ساله در بودجهٔ سنواتی مشخص میشود.
به زبان ساده
مبلغ معافیت مالیاتی سالانه در متن این قانون نیامده و هر سال در قانون بودجه تعیین میشود. این معافیت برای مجموع حقوق از یک یا چند منبع است و بقیهٔ فصل (نرخها و سقفها) بر پایهٔ همین رقم حساب میشود.
نرخ مالیات بر درآمد حقوق کارکنان دولتی و غیردولتی مازاد بر مبلغ مذکور در ماده (۸۴) این قانون و تا هفت برابر آن مشمول مالیات سالانه ده درصد (۱۰٪) و نسبت به مازاد آن بیست درصد (۲۰٪) است.
به زبان ساده
مالیات حقوق دو پله دارد:
| بخشی از درآمد سالانه | نرخ |
|---|---|
| تا سقف معافیت (ماده ۸۴) | صفر |
| بیش از معافیت تا هفت برابر آن | ۱۰٪ |
| مازاد بر هفت برابر معافیت | ۲۰٪ |
نرخها برای کارکنان دولتی و غیردولتی یکسان است.
پرداختکنندگان حقوق هنگام هر پرداخت یا تخصیص آن مکلفاند مالیات متعلق را طبق مقررات ماده (۸۵) این قانون محاسبه و کسر و تا پایان ماه بعد ضمن تسلیم فهرستی متضمن نام و نشانی دریافتکنندگان حقوق و میزان آن به اداره امور مالیاتی محل پرداخت و در ماههای بعد فقط تغییرات را صورت دهند.
تبصره ۱- در مورد پرداختهایی که از طرف غیر از پرداختکنندهٔ اصلی حقوق به اشخاص حقیقی به عمل میآید، پرداختکنندگان مکلفند هنگام هر پرداخت مالیات متعلق را با رعایت معافیتهای قانونی مربوط به حقوق، به جز معافیت موضوع ماده (۸۴) این قانون، به نرخ مقطوع ده درصد محاسبه، کسر و حداکثر تا پایان ماه بعد با فهرستی حاوی نام و نشانی دریافتکنندگان و میزان آن به اداره امور مالیاتی محل، پرداخت کنند و در صورت تخلف، مسئول پرداخت مالیات و جریمههای متعلق خواهند بود.
تبصره ۲- پرداختهای دانشگاهها، مراکز و مؤسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری که دارای مجوز از شورای گسترش آموزش عالی وزارتخانههای علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مؤسسات آموزشی و پژوهشی قانونی دارای مجوز رسمی از وزارتین فوقالذکر میباشند، به اشخاص حقیقی اعم از کارکنان و غیرکارکنان خود در قالب حقالتدریس مشمول مالیات مقطوع به نرخ ده درصد و حقالتحقیق، حق پژوهش و قراردادهای پژوهشی و تحقیقاتی، مشمول مالیات مقطوع به نرخ پنج درصد با رعایت سایر احکام مقرر در تبصرهٔ ۱ خواهد بود.
به زبان ساده
کارفرما (پرداختکنندهٔ حقوق) مالیات را کسر میکند و در قبال آن مسئول است:
- هنگام هر پرداخت یا تخصیص حقوق، مالیات را طبق ماده ۸۵ حساب و کسر میکند و تا پایان ماه بعد با فهرست نام و نشانی دریافتکنندگان و مبلغ به اداره مالیاتی محل پرداخت میدهد. ماههای بعد فقط تغییرات را اعلام میکند؛
- اگر شخص غیر از پرداختکنندهٔ اصلی به فرد حقیقی چیزی بپردازد، مالیات به نرخ مقطوع ۱۰٪ کسر میشود (بدون معافیت ماده ۸۴). اگر انجام ندهد، مسئول مالیات و جریمه است؛
- دانشگاهها و مراکز آموزشی و پژوهشی دارای مجوز: حقالتدریس ۱۰٪ و حقالتحقیق و حق پژوهش و قراردادهای پژوهشی ۵٪ مالیات مقطوع دارد.
اضافه پرداختی بابت مالیات بر درآمد حقوق طبق مقررات این قانون مسترد خواهد شد مشروط بر این که بعد از انقضای تیرماه سال بعد تا آخر آن سال با درخواست کتبی حقوقبگیر از اداره امور مالیاتی محل سکونت مورد مطالبه قرار گیرد.
اداره امور مالیاتی مذکور موظف است ظرف سه ماه از تاریخ تسلیم درخواست رسیدگیهای لازم را معمول و در صورت احراز اضافه پرداختی و نداشتن بدهی قطعی دیگر در آن اداره امور مالیاتی نسبت به استرداد اضافه پرداختی از محل وصولیهای جاری اقدام کند. در صورتی که درخواستکننده بدهی قطعی مالیاتی داشته باشد اضافه پرداختی به حساب بدهی مزبور منظور و مازاد مسترد خواهد شد.
به زبان ساده
اگر از حقوقبگیری بیش از مالیات واقعی کسر شده باشد، میتواند درخواست کتبی استرداد را از اداره مالیاتی محل سکونت بدهد. این درخواست باید بعد از پایان تیرماه سال بعد تا پایان همان سال ارائه شود. اداره مالیاتی ظرف سه ماه رسیدگی میکند و اگر مؤدی بدهی قطعی مالیاتی دیگری نداشته باشد، اضافه پرداختی را از وصولیهای جاری پس میدهد. اگر بدهی داشته باشد، اضافه پرداختی به حساب آن بدهی میرود و مازاد مسترد میشود.
در مواردی که از اشخاص مقیم خارج که در ایران شعبه یا نمایندگی ندارند حقوق دریافت شود دریافتکنندگان حقوق مکلفاند تا پایان ماه بعد از تاریخ دریافت حقوق مالیات متعلق را طبق مقررات این فصل به اداره امور مالیاتی محل سکونت خود پرداخت و تا آخر تیرماه سال بعد اظهارنامهٔ مالیاتی مربوط به حقوق دریافتی خود را به اداره امور مالیاتی مزبور تسلیم نمایند.
به زبان ساده
اگر حقوق را شخص یا شرکتی مقیم خارج بدهد که در ایران شعبه یا نمایندگی ندارد، خود حقوقبگیر باید مالیات را تا پایان ماه بعد به اداره مالیاتی محل سکونتش بپردازد و تا آخر تیرماه سال بعد اظهارنامه بدهد.
صدور پروانهٔ خروج از کشور یا تمدید پروانهٔ اقامت و یا اشتغال برای اتباع خارجه به استثنای کسانی که طبق مقررات این قانون از پرداخت مالیات معاف میباشند منوط به ارائهٔ مفاصاحساب مالیاتی یا تعهد کتبی کارفرمای اشخاص حقوقی ایرانی طرف قرارداد با کارفرمای اتباع خارجی یا اشخاص حقوقی ثالث ایرانی است.
به زبان ساده
خارجیها (بهجز معافان قانونی) برای خروج از کشور یا تمدید اقامت یا پروانهٔ کار باید مفاصاحساب مالیاتی ارائه کنند، یا کارفرمای ایرانی که با کارفرمای خارجی قرارداد دارد تعهد کتبی بدهد.
در مواردی که پرداختکنندگان حقوق مالیات متعلق را در موعد مقرر نپردازند یا کمتر از میزان واقعی پرداخت نمایند اداره امور مالیاتی ذیصلاح مکلف است مالیات متعلق را به انضمام جرایم موضوع این قانون محاسبه و از پرداختکنندگان حقوق که در حکم مؤدی میباشند به موجب برگ تشخیص با رعایت مهلت مقرر در ماده (۱۵۷) این قانون مطالبه کند. حکم این ماده نسبت به مشمولان ماده (۸۸) این قانون نیز جاری خواهد بود.
به زبان ساده
اگر پرداختکنندهٔ حقوق مالیات را بهموقع نپردازد یا کمتر بپردازد، اداره مالیاتی مالیات و جریمه را حساب میکند و طبق برگ تشخیص از خود او (که در حکم مؤدی است) میگیرد. مهلت رسیدگی همان مهلت ماده ۱۵۷ است. همین حکم دربارهٔ افراد ماده ۸۸ هم جاری است.
درآمدهای حقوق به شرح زیر از پرداخت مالیات معاف است:
۱- رؤسا و اعضای مأموریتهای سیاسی خارجی در ایران و رؤسا و اعضای هیأتهای نمایندگی فوقالعادهٔ دول خارجی نسبت به درآمد حقوق دریافتی از دولت متبوع خود به شرط معامله متقابل و همچنین رؤسا و اعضای هیأتهای نمایندگی سازمان ملل متحد و مؤسسات تخصصی آن در ایران نسبت به درآمد حقوق دریافتی از سازمان و مؤسسات مزبور در صورتی که تابع دولت جمهوری اسلامی ایران نباشند؛
۲- رؤسا و اعضای مأموریتهای کنسولی خارجی در ایران و همچنین کارمندان مؤسسات فرهنگی دول خارجی نسبت به درآمد حقوق دریافتی از دول متبوع خود به شرط معامله متقابل؛
۳- کارشناس خارجی که با موافقت دولت جمهوری اسلامی ایران از محل کمکهای بلاعوض فنی و اقتصادی و علمی و فرهنگی دول خارجی و یا مؤسسات بینالمللی به ایران اعزام میشوند نسبت به حقوق دریافتی آنان از دول متبوع یا مؤسسات بینالمللی مذکور؛
۴- کارمندان محلی سفارتخانهها و کنسولگریها و نمایندگیهای دولت جمهوری اسلامی ایران در خارج نسبت به درآمد حقوق دریافتی از دولت جمهوری اسلامی ایران در صورتی که دارای تابعیت دولت جمهوری اسلامی ایران نباشند به شرط معامله متقابل؛
۵- حقوق بازنشستگی و وظیفه و مستمری و پایان خدمت و خسارت اخراج و بازخرید خدمت و وظیفه یا مستمری پرداختی به وراث و حق سنوات و حقوق ایام مرخصی استفادهنشده؛
۶- هزینهٔ سفر و فوقالعادهٔ مسافرت مربوط به شغل؛
۷- حذف شد؛
۸- مسکن واگذاری در محل کارگاه یا کارخانه جهت استفادهٔ کارگران و خانههای ارزانقیمت سازمانی در خارج از محل کارگاه یا کارخانه که مورد استفادهٔ کارگران قرار میگیرد؛
۹- وجوه حاصل از بیمه بابت جبران خسارت بدنی و معالجه و امثال آن؛
۱۰- عیدی سالانه یا پاداش آخر سال جمعاً معادل یک دوازدهم میزان معافیت مالیاتی موضوع ماده (۸۴) این قانون؛
۱۱- خانههای سازمانی که با اجازهٔ قانونی یا به موجب آییننامههای خاص در اختیار مأموران کشوری گذارده میشود؛
۱۲- وجوهی که کارفرما بابت هزینهٔ معالجهٔ کارکنان خود یا افراد تحت تکفل آنها مستقیماً یا به وسیلهٔ حقوقبگیر به پزشک یا بیمارستان به استناد اسناد و مدارک مثبته پرداخت کند؛
۱۳- مزایای غیرنقدی پرداختی به کارکنان حداکثر معادل دو دوازدهم معافیت موضوع ماده (۸۴) این قانون؛
۱۴- درآمد حقوق پرسنل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران اعم از نظامی و انتظامی، مشمولان قانون استخدامی وزارت اطلاعات و جانبازان انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و آزادگان.
به زبان ساده
معافیتهای مالیات حقوق (بندهای اصلی):
- دیپلماتها و نمایندگان خارجی و کارشناسان اعزامی از محل کمکهای بلاعوض بینالمللی، به شرط معامله متقابل (بندهای ۱ تا ۴)؛
- حقوق بازنشستگی، وظیفه و مستمری، مزایای پایان خدمت، خسارت اخراج، بازخرید خدمت، حق سنوات و حقوق مرخصی استفادهنشده (بند ۵؛ این حقوق در ماده ۲۴ و ماده ۶۶ قانون کار آمده است)؛
- هزینهٔ سفر و فوقالعادهٔ مسافرت مربوط به شغل (بند ۶)؛
- مسکن کارگری در کارگاه یا کارخانه یا خانههای ارزانقیمت سازمانی کارگران (بند ۸) و خانههای سازمانی مأموران کشوری (بند ۱۱)؛
- پول بیمه بابت خسارت بدنی و معالجه (بند ۹) و هزینهٔ درمان کارکنان و افراد تحت تکفل که کارفرما مستقیماً به پزشک یا بیمارستان میپردازد (بند ۱۲)؛
- عیدی یا پاداش آخر سال، جمعاً تا یکدوازدهم معافیت سالانهٔ ماده ۸۴ (بند ۱۰)؛
- مزایای غیرنقدی تا سقف دو دوازدهم معافیت ماده ۸۴ (بند ۱۳)؛
- حقوق پرسنل نیروهای مسلح، مشمولان قانون استخدامی وزارت اطلاعات، جانبازان و آزادگان (بند ۱۴).
نکته
این ماده بند ۷ ندارد؛ در متن منبع «حذف شد» آمده است. مبلغ دقیق سقف عیدی و مزایای غیرنقدی به رقم معافیت ماده ۸۴ در هر سال بستگی دارد.
پنجاه درصد (۵۰٪) مالیات حقوق کارکنان شاغل در مناطق کمتر توسعهیافته طبق فهرست سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور بخشوده میشود.
به زبان ساده
کارکنانی که در مناطق کمتر توسعهیافته (طبق فهرست سازمان مدیریت و برنامهریزی) کار میکنند، نصف مالیات حقوقشان بخشوده میشود.