آیین‌نامه ایمنی مخازن آب و استخرها

درزمان طراحی انواع مخازن بایستی بررسی های زمین شناسی و آزمایشات دقیق مکانیک خاک و ولرزه خیزی و معیارهای فنی از جمله تعیین دقیق بارهای استاتیک و دینامیک و عبور وسایل نقلیه به همراه استانداردهای ساخت و بهره برداری رعایت شده باشد.

کلیه مخازن بایستی مطابق آیین نامه و مقررات حفاظتی ساختمان کارگاه ها مصوب شورای عالی حفاظت فنی احداث شود.

فاصله درختان مجاورمخازن، بایستی به اندازه ای باشد که ریشه آنها به پایه ها و دیواره های مخازن فشار وارد ننمایند.

باید در محاسبه پایه های مخازن هوایی اصول استاتیک و دینامیک رعایت شده و از نقطه نظر پایداری واجد استحکام کامل باشد و تحمل حداکثر فشار بارهای وارده و فشارهای جانبی و بارهای معلق را داشته باشد.

تجهیزات مخازن شامل تجهیزات ورودی، خروجی، تخلیه، کنترل سطح آب، سرریز، ارتفاع سنج و دبی سنج و غیره بایستی همواره بازدید و در صورت معیوب بودن اصلاح گردند.

بدنه مخازن بایستی با توجه به شرایط جوی و محیطی و تغییرات دما طراحی و ساخته شوند.

از ایجاد هرگونه معبر، تاسیسات، ساختمان های اداری و مسکونی و پارکینگ روی مخزن زیر زمینی خودداری گردد.

سقف مخزن ها باید به خوبی آب بندی شده و دارای شیب مناسب برای جلوگیری از تجمع آب باشد.

لوله خروجی سرریز مخزن بایستی قابل مشاهده بوده و احتمال غرقاب شدن آن وجود نداشته باشد.

شیر تخلیه و خط انتقال تخلیه آب باید در خارج از مخزن نصب شود و آب مخزن بصورت ثقلی دفع گردد.

فاصله شیر تخلیه از مخزن باید بگونه ای باشد که احتمال برگشت آب مخزن در هنگام رسوب زدایی یا تعمیرات وجود نداشته باشد.

سرریز مخازن نبایستی مستقیماً به سیستم فاضلاب یا زهکش آب باران وصل شود.

لوله های خروجی سرریز بایستی بصورتی باشد که احتمال ورود اجسام یا جانداران به آن ممکن نباشد.

آب سطح مخزن نبایستی از حداقل تعیین شده پایین تر باشد تا از مکش هوا یا ورود رسوبات پیشگیری گردد.

برای دستیابی و بازدید از مخازن بایستی تعداد کافی دریچه بر روی سقف مخزن تعبیه شود.

ظرفیت لوله خروجی بایستی از ظرفیت لوله ورودی بیشتر باشد.

مخازن باید دارای سیستم تهویه مستقل باشند و از سرریز به عنوان تهویه استفاده نشود

سیستم تهویه بایستی به نحوی باشد که احتمال ورود آب باران و آبهای سطحی، گرد و غبار، جانداران و غیره از طریق آنها به داخل مخزن وجود نداشته باشد.

ناودان ها نباید وارد مخزن شده و یا از داخل مخزن عبور نمایند.

در هواکش های عصایی بایستی انتهای باز آن حداقل یک متر با سطح تمام شده بام مخزن فاصله داشته و در نزدیکی سر آن توری نصب گردد.

قبل از ورود به مخازن، باید بوسیله دستگاههای اندازه گیری از میزان غلظت اکسیژن و همچنین گازهای سمی موجود در آنها اطلاعات کافی بدست آورد.

افرادی که برای شستشوی داخل مخازن اقدام می کنند بایستی مجهز به وسایل و تجهیزات حفاظت فردی باشند.

اسامی کلیه افرادی که وارد مخزن می شوند به همراه ابزار و لوازمی که همراه دارند بایستی قبل از ورود، کنترل وثبت شوند.

افرادی که وارد مخزن می شوند بایستی لباس کار مناسب و چکمه بلند داشته باشند

در مواردی که مواد ریز و جامد یا رسوبی در دیوار یا کف مخزن با شعله افکن سوزانده می شوند بایستی تجهیزات ایمنی مناسب مانند ماسکهای تنفسی، دستکش، کمربند ایمنی و طناب نجات، عینک حفاظتی و غیره در اختیار کارگران قرار گیرد.

کارگرانی که امور مربوط به داخل مخازن را انجام می دهند باید از سلامت جسمانی و روانی کامل برخوردار باشند.

کلیه قسمتهای مخازن فلزی باید در فواصل زمانی مناسب از لحاظ خوردگی بازدید و در صورت نیاز تمیز و رنگ آمیزی شوند.

استفاده از علف کش ها برای حذف گیاهان مزاحم بر روی سقف مخازن زمینی مجاز نبوده و باید از روش های مکانیکی یا سوزاندن بهره برد.

سر لوله تخلیه بایستی در محل خشک قرار گیرد و هرگز با زمین یا آبی که در پای شیر تخلیه جمع می شود تماس پیدا نکند.

نردبان های مخازن هوایی بایستی مجهز به حفاظ کمری باشد و راهرو اطراف محیط مخزن نیز بایستی مجهز به نرده حفاظتی باشد.

در زمان کار بر روی مخازن هوایی باید کارگران حتما از کمربند ایمنی و طناب نجات استفاده نمایند.

لوله سر ریز مخازن آب نبایستی در راستای نردبان مخازن باشد.

باید همواره سیم اتصال زمین به بدنه فلزی کلیه مخازن هوایی و زمینی و زیر زمینی وصل باشد.

کلیه دستگاه های برقی مورد استفاده در مخازن که در داخل آب قرار می گیرند باید از نوع ضد آب و مجهز به سیستم اتصال زمین باشند.

کلیه کابل ها، تجهیزات، متعلقات، اتصالات و موارد مشابه که در محیط های مرطوب مخازن مورد استفاده قرار می گیرند باید حتما مجهز به سیستم اتصال زمین (ارتینگ) باشند ورعایت کلیه دستورالعمل های مرتبط با ایمنی برق در محیط های مرطوب الزامی است.

در صورت استفاده از مصالح تیرچه بلوک ویادال بتونی برای پوشش سقف مخازن لازم است کلیه محاسبات فنی به گونه ای صورت پذیردتا سقف مخزن کاملا پایدار و مقاوم باشد.

در مناطق سردسیر برای جلوگیری از یخ زدن آب، بایستی از مخازن زیر زمینی (مدفون) بهره برد.

قبل و بعد ازانجام کارهایی مانند اندود کردن، تعمیر یا تمیز کردن داخل مخازن یا کانال ها که ممکن است فاقد اکسیژن کافی باشد باید برای ممانعت از استنشاق گازها، دود و غیره کارگران به وسایل حفاظت فردی مناسب از قبیل کپسول و لوله های اکسیژن، ماسک و غیره مجهزشوند.

در زمان اندود کردن داخل مخازن یا انجام امور دیگر، بایستی دو یا چند کارگر با هم مشغول بکار شوند بنحوی که حتما یک نفر خارج از مخزن مستقر و بر کار بقیه نظارت داشته باشد. اشتغال انفرادی در این قبیل کارها ممنوع است.

در عملیات سرویس مخازن آب کارگران باید به لباس کار، ماسک، دستکش، چکمه ،عینک و سایر وسایل مناسب مورد نیاز مجهز شوند.

نصب مخازن هوایی بایستی با استفاده از ماشین آلات و تجهیزات مناسب و به وسیله اشخاص ذیصلاح صورت گیرد.

در هنگام نصب کلیه تاسیسات و تجهیزات مربوط به مخازن اعم از هوایی، زمینی ، زیر زمینی و استخرها و غیره فقط افرادی که آموزش های ایمنی را دیده باشند مجاز به کار هستند.

در زمان نصب یا تعمیرات، در صورتیکه در داخل مخازن از موتورهای احتراق داخلی استفاده می شود و یا نوع انجام کار به گونه ای است که تولید دود، گاز، بخار یا غیره را می نماید بایستی ضمن استفاده از وسایل حفاظت فردی، با رعایت تدابیر فنی و نصب وسایل مناسب، هوای منطقه تنفسی کارگران به طور موثر تهویه گردد.

در هنگام تعمیر مخازن هوایی، حمل و نقل نمودن مواد و ابزار آلات سنگین وحجیم بوسیله افراد، با استفاده از نردبان ممنوع است.

برای تردد افراد از روی کانال های ارتباطی مابین مخازن، باید پل هایی درفواصل مناسب و مجهز به نرده حفاظتی بر روی کانال نصب گردد.

خوردن، آشامیدن، استعمال دخانیات، خوابیدن و غیره در داخل مخازن ممنوع است.

روکش ها و رنگ های مصرفی باید از نوع غیر سمی بوده و از نظر بهداشتی مورد تائید باشند.

کلیه قسمتهای کف، دیوار، بدنه و سایر سطوح داخل استخر باید دارای گوشه های گرد و بدون لبه تیز باشد.

استفاده از پنلهای گچی برای ساخت سقف کاذب در استخرها ممنوع است.

کلیه سیم کشی ها باید دارای رنگ بندی مشخص باشد و از داخل لوله، سینی و یا کانال مناسب عبور داده شود.

نصب هواکش به منظور تهویه مناسب در محل استخرهای سر پوشیده الزامی است.

احداث فضایی به عرض حداقل ۲ متر در حاشیه استخرهای سرپوشیده و ۴ متر در حاشیه استخرهای سرباز شنا برای تردد کارگران و تعمیرکاران، استراحت شناگران و نظارت ناجیان غریق ضروری می باشد.

نصب تابلو نشان دهنده عمق در محل و فواصل مناسب در اطراف استخر الزامی است.

در اطراف استخرها، مانند مخزن آب آتش نشانی یا کشاورزی بایستی حتماً نرده حفاظتی مناسب تعبیه گردد ومحیط از روشنایی کافی بر خوردار باشد.

مصالح پوشش لبه های استخر باید از جنس غیر لغزنده باشد و همچنین به رنگی باشد که محدوده خطر مشخص باشد.

پوشش داخلی کاسه استخر باید با سطوح صاف پوشانده شود، به گونه ای که تحت تاثیر عوامل شیمیایی مضر (مانند کلر محلول در آب) آسیب نبیند، به سهولت تمیز شود و در تماس با بدن، ایمنی لازم فراهم باشد.

نصب کلید وپریزها در محوطه داخلی استخرهای سرپوشیده ممنوع است و بایستی در محل خشک و خارج از محیط استخر نصب شده و کلیه کابلها و اتصالات و متعلقات برقی که در درون آب قرار دارند بایستی از نوع ضد آب باشد.

کلیه چراغ ها ی نصب شده در داخل آب بایستی حداکثر با ولتاژ ۱۲ ولت و از نوع ضد آب بوده و در محلی که احتمال برخورد افراد و اشیاء با آنها نباشد نصب گردند.

از قراردادن و تجمع ابزار آلات در اطراف استخر بایستی اجتناب نمود.

کارگرانیکه در محل استخرها فعالیت دارند بایستی از کفش مخصوصی استفاده نمایند که مانع از لیز خوردن آنها گردد.

در اطراف استخرها از کف پوشها ومصالحی استفاده شود که از سر خوردن افراد جلوگیری بعمل آورد.

در صورت استفاده از نور طبیعی در محل استخر ها و منابع آب سرپوشیده بایستی از پرده، شیشه های رنگی و یا کرکره استفاده نمود تا از انعکاس و خیره کنندگی نور در داخل استخرها جلوگیری شود.

وسایل کمک های اولیه ، باید همواره در محل استخرها موجود باشد.

در دیوارها و سقف استخرهای شنا باید از مصالح جاذب سر و صدا، استفاده نمود. این مواد بایددر برابر تخریب ناشی از اثرات مواد شیمیایی و رطوبت مقاوم باشد.

باید بطور جدی از تردد افراد غیر مسئول در محوطه استخرها و مخازن آب، جلوگیری شود.

در هنگام عملیات تعمیراتی و سرویس ها، در حین بهره برداری از استخر افراد تعمیرکار باید به لوازم ایمنی از قبیل کمربند ایمنی و طناب نجات جهت جلوگیری از سقوط در استخر مجهز باشند.

جهت ورود و خروج افراد به داخل استخر باید از نردبان های مطمئن و در صورت ضرورت از طناب نجات استفاده شود.

ولتاژ الکتریکی چراغ های روشنایی (دوره گرد)که برای بازدید و کار در قسمتهای تاریک و مرطوب بکار می رود نباید بیش از ۲۴ ولت باشد.

چراغهای روشنایی در قسمت دوش ها و سرویس های بهداشتی باید از نوع ضد آب باشند.

سرویس های بهداشتی، دوش ها، رختکن و دیگر قسمت ها، بایستی به سیستم تهویه مناسب تجهیز شوند.

کلیه وسایل و اتصالات فلزی و متعلقات آنها و همچنین نردبانها، دستگیره ها و غیره باید دارای پوشش های ضد زنگ باشند.

در استخرهای لجن و بخصوص مخازن هاضم لجن که گازها و یا مایعات قابل اشتعال وجود دارد استفاده از شعله های آزاد، استعمال دخانیات و بکار بردن وسایل تولید جرقه و نظایر آن ممنوع است.

رعایت دستورالعمل های سازنده در مورد نگهداری، سرویس و تعمیرات و به ویژه روغن کاری قطعات جعبه دنده و محورها الزامی است.

کلیه وسایل و تجهیزات جانبی مانند دبی سنج ها بایستی براساس توصیه سازنده مطابق دستورالعمل ها نگهداری، تعمیر و کنترل شوند.

درمورد ارتفاع سنج ها اعم از شناوری یا شاخص های برقی و ابزار دقیق، علاوه بر رعایت دستورالعمل ها، بازدیدهای عینی الزامی است.

در ارتفاع سنج های شناوری بایستی دقت شود که سیم بکسل، طناب، قرقره ها و توپی شناور در اثر استهلاک و یخ زدگی و زنگ زدگی گیر نداشته باشد.

استفاده از ترکیبات ضد عفونی کننده مانندکلر فقط با رعایت شرایط زیر مجاز خواهد بود:

الف – وجود یک دستگاه ضد عفونی کننده مناسب به طوری که بتواند ماده مذکور را با میزان و غلظت لازم تامین نماید.

ب – تحت نظارت شخصی انجام شود که کاملا با مشخصات شیمیائی و فیزیکی آن آشنا باشد و برای مقابله با حالتهای اضطراری که ممکن است در عمل پیش بیاید کاملا تعلیم دیده باشد.

ج – شرایط ایمنی و درمانی کافی برای محافظت پرسنل استفاده کننده از این مواد مهیا باشد.

د – رعایت دستورالعمل های صادره از طرف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی الزامی است.

ظرف محتوی هیپوکلریت سدیم باید در شرایطی نگهداری شود تا از فساد و تبخیر کلر آن جلوگیری بعمل آید.

هیپوکلریت کلسیم باید در محلی خنک، خشک و تاریک انبار شود تا میزان اتلاف کلر فعال حین ذخیره سازی حداقل گردد.

هنگام تعمیرات دستگاه های کلرزنی حتماً باید شیرهای سیلندر محتوی گاز کلر کاملاً بسته شود و گاز کلر باقیمانده در لوله ها و دستگاه کلرزنی تخلیه گردد.

بازدیدهای روزانه از محل استقرار دستگاه کلرزنی و همچنین در مدار قرار دادن سیلندرهای کلر، همواره باید توسط دو نفر انجام گیرد تا در صورت بروز خطر، مقابله با آن امکان پذیر باشد.

در اتاق کلرزنی باید بطرف بیرون باز شود و دارای دستگیره داخلی از نوع اضطراری باشد.

در صورت استفاده از دستگاه جت آب برای نظافت دیواره های استخرها و مخازن باید علاوه بر استفاده از وسایل حفاظت فردی، با توجه به صدای زیاد دستگاه از گوشی حفاظتی استفاده نمود.

قبل از شروع هر عملیات با دستگاه جت آب بایستی از سالم بودن شیلنگ های دستگاه اطمینان حاصل شود.

تردد افراد متفرقه از نزدیکی محل عملکرد دستگاه جت آب ممنوع است.

جمع آوری پساب ها باید توسط کانال یا لوله صورت پذیرد و انتقال آن به استخر ها ومخازن بنحوی باشد که امکان انتشار و تماس با کارگران وجود نداشته باشد.

کانال ها و لوله های جمع آوری و انتقال پساب باید به گونه ای باشدتا آب براحتی از داخل آنها عبور نماید واز گیر کردن ضایعات همراه آب ممانعت گردد.

کانال های رو باز جمع آوری پساب، باید بوسیله نرده حفاظتی و یا درپوش های مناسب پوشانده شوند.

پساب ها باید بنحوی وارد شبکه جمع آوری گردد که از انتشار و جاری شدن در سطح محیط ممانعت بعمل آید.

در اطراف استخر جمع آوری پسآب، باید تابلوهای هشدار دهنده نصب گردد.

اطراف استخرهای پسآب، که امکان حضور کارگر و یا افراد متفرقه در آنجا وجود دارد باید نرده های حفاظتی مناسب نصب گردد.

بدنه استخرهای پسآب بایستی با مصالحی ساخته شود که امکان شستشو، لایروبی و نظافت آن براحتی میسر گردد.

شرایط ایمن و منطبق بر آیین های حفاظتی باید در طراحی محل نصب تاسیسات برقی و همچنین کلید های قطع و وصل برق، پریزها، سیم کشی ها و غیره رعایت گردد.

این آیین نامه مشتمل بر ۹۴ ماده و به استناد مواد ۸۵ و ۹۱ قانون کار جمهوری اسلامی ایران در جلسه مورخ ۱۳۸۶/۲/۱۹ شورای عالی حفاظت فنی مورد بررسی نهایی و تصویب قرار گرفت و در تاریخ ۸۶/۴/۷ به تصویب وزیر کار و امور اجتماعی رسید.